One Day When I was Young

คนต่างยุคมีโลกทัศน์และประสพการณ์ที่ต่างกัน พ่อเช่นเคนอิจิยังยึดติดกับธรรมเนียมดั้งเดิมของคนที่โตมาในรุ่นสิ้นสงครามและญี่ปุ่นกำลังสร้างประเทศ เครื่องแต่งกายในชุดสากลผ้าขนสัตว์ ผูกเนคไทเรียบร้อย รองเท้าหนังขัดมัน สวมโค้ทและหมวกสักกะหลาดสื่อให้เห็นถึงวิถีการดำเนินชีวิตแบบอนุรักษ์นิยม ซึ่งตรงกันข้ามกับเสื้อกันหนาวผ้าใยสังเคราะห์ กางเกงยีนส์ รองเท้าวัสดุสังเคราะห์ลวดลายตัดเย็บแบบใหม่รวมถึงผมที่ย้อมเป็นสีน้ำตาลทองของทาคาชิ สำหรับทาคาชิแล้วกล้องฟิล์มในโลกไซเบอร์ของเขาเป็นเรื่องล้าหลัง ยิ่งเป็นกล้องฟิล์มแบบที่ใช้ฟิล์มแผ่นใหญ่กลายเป็นของที่ควรเก็บไว้ในกรุ เขาพูดถึงกล้องขนาดสี่ล้านพิกเซล เขาคิดถึงเทคโนโลยีการสร้างภาพที่ได้เห็นได้ร่ำเรียนมาจากโตเกียวมากกว่าที่จะคิดถึงว่าภาพที่ดีเป็นอย่างไร ในวันที่พ่อเจ็บและล้มลงจนต้องเข้าโรงพยาบาล ทาคาชิออกไปทำงานแทนและพบว่าภาพที่เขาบันทึกนั้นไร้ชีวิตต่างกับภาพที่พ่อของเขาทำไว้ สัมพันธภาพระหว่างบุคคลนั้นเป็นเรื่องสำคัญและนั่นเป็นสิ่งที่หนุ่มน้อยอย่างเขาไม่มีประสพการณ์มาก่อน ดวงตาและใบหน้าเป็นสิ่งที่สะท้อนความรู้สึกในใจและสื่อสารกับผู้ชมภาพให้รับรู้ความรู้สึกนั้น ทาคาชิติดตามพ่อของเขาไปทั่วหมู่บ้านแต่เขาไม่เคยได้เรียนรู้เคล็ดลับที่สำคัญนั้นเลยเพราะอคติที่มีอยู่ในใจมันปิดประตูการรับรู้ทุกอย่างของเขาจนหมดสิ้น

หนังที่โครงเรื่องไม่ซับซ้อน จับประเด็นที่การเดินทางรอนแรมไปตามหุบเขาเพื่อบันทึกภาพ การทำงานของเคนอิจิที่ทาคาชิมีหน้าที่เพียงแบกขาตั้งกล้องเดินตาม พวกเขาผ่านหมู่บ้าน บ่านเรือกสวนไร่นา ผ่านธรรมชาติเปลี่ยนสี การดำเนินไปของเรื่องราวราบเรียบจนดูน่าเบื่อ แต่สำหรับผมแล้ว ผมได้เห็นธรรมชาติ เห็นฤดูกาล การผลัดเปลี่ยนของเวลาและเห็นการปรับสมดุลย์ในตัวของมันเอง สรรพสิ่งล้วนดำเนินไปอย่างตามจังหวะของเวลา เช่นเดียวกับชีวิตชาวไร่ชาวนาในชนบทที่นาฬิกาของเขาเดินไม่หยุด ทุกเวลาของเขามีค่าและเขามีงานที่ต้องเร่งทำให้เสร็จในแต่ละวัน แรงงานคือต้นทุนและความสุขคือการได้ชื่นชมผลผลิตของตนเอง มันเริ่มต้นและดำเนินไปจนสิ้นสุดกระบวนการ และกลับมาเริ่มต้นวัฎจักรรอบใหม่รอบแล้วรอบเล่า

ทุกวันนี้เราต่างวางชีวิตของเรายึดติดกับเทคโนโลยี ผมขาดความมั่นใจที่จะขับรถออกจากบ้านในวันที่ผมไม่มีโทรศัพท์มือถือ ผมทำงานไม่ได้หากวันนั้นไฟดับเพราะข้อมูลทุกอย่างของผมเก็บไว้ในเครื่องคอมพิวเตอร์และผมดึงข้อมูลอื่นๆผ่านระบบคอมพิวเตอร์ไม่ได้ เราอาบน้ำใช้น้ำไม่ได้หากไม่มีไฟฟ้าเพราะเราใช้น้ำจากแรงดันของปั๊มน้ำ เราชำระค่าสาธารณูปโภคผ่านบัตรเครดิตแทนที่จะใช้เงินสดที่มีอยู่ในมือ เราเลือกที่จะใช้เงินในอนาคต เงินที่ยังมาไม่ถึงและไม่มีโอกาสทราบด้วยว่าเงินนั้นจะมาถึงหรือเปล่า แต่เราก็พร้อมเสี่ยงที่จะสร้างหนี้ ผมว่าเราได้ค่านิยมที่ประหลาดที่สุด คือยอมให้คนอื่นเอาเทคโนโลยีหลายอย่างมาผูกรวมกันให้มันซับซ้อนมากยิ่งขึ้นแทนที่จะให้มันทำงานแยกเป็นอิสระจากกันและยอมให้ความซับซ้อนเหล่านั้นกำหนดชีวิตของเรา มีคนภาพถ่ายภาพมากต่อมากที่เอาชนะกันด้วยอุปกรณ์ โดยถือเอาความทันสมัยของเทคโนโลยีเป็นตัวตั้ง อุปกรณ์มีส่วนช่วยให้เกิดมุมมองแปลกใหม่มากมาย แต่มีกี่ภาพที่ในความแปลกใหม่นั้นมีชีวิต ภาพที่มีชีวิตคือภาพที่สามารถพูดกับคนดูเท่านั้น

คนเราทุกวันนี้ต่างคนต่างอยู่ เราค่อนข้างคบกันแบบฉาบฉวย ยิ่งในหมู่คนมีการศึกษาเรายิ่งเห็นแก่ตัวหนักเป็นสองเท่า สังคมชนบทเขารู้จักกันตั้งแต่หัวบ้านยันท้ายบ้าน ตั้งแต่เด็กไปถึงคนเฒ่า เขาต่างพึ่งพาอาศัยกันและกัน เขายินยอมให้เดินท่อน้ำเข้านาผ่านที่กี่แปลงต่อกี่แปลงก็ได้ พร้อมใจกันลงแขก บ้านไหนมีงานบ้านที่เหลือในหมู่บ้านจะไปช่วยกัน เขาตอบแทนกันเป็นแรงงาน เป็นน้ำใจไม่ใช่ด้วยน้ำเงิน ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลเป็นการพึ่งพิงกันและเป็นความสัมพันธ์ทางใจไม่ใช่วัตถุ ซึ่งทั้งหมดนี้ต่างจากสังคมเมืองโดยสิ้นเชิง สัมพันธภาพจะเกิดก็ต่อเมื่อต่างฝ่ายเปิดใจและยอมรับ (respect) อีกฝ่ายหนึ่งเท่านั้น จึงไม่น่าแปลกใจที่เคนอิจิจะเข้าไปนั่งอยู่ในใจของทุกบ้านตั้งแต่เด็กถึงผู้ใหญ่ ฉันใดก็ฉันนั้น ช่างภาพที่สามารถเข้าไปถึงใจของผู้ที่เป็นแบบและให้เขาเกิดความไว้วางใจที่จะเปิดเผยตัวตน จึงสามารถดึงเอาชีวิตของคนในภาพมาตีแผ่ให้เป็นที่ประจักษ์ได้ วันนี้ผมไม่ถามคุณว่าคุณได้สานสัมพันธ์กับคนรอบข้างไว้ดีเพียงใด แต่ผมต้องถามตัวเองมากกว่า เพราะมีแต่ภาษิตสอนใจที่ว่า “ดูหนังดูละครแล้วย้อนดูตัว(เอง)”